۰۹:۵۸ - ۰۷ ارديبهشت ۱۳۹۵ - 26 April 2016
کد خبر: ۳۸۴۴۸
گزارش ساختمان از روند تغییرات بودجه عمرانی در دولت‌های مختلف:
طرح‌های عمرانی در حکم نبض اقتصاد جامعه‌اند؛ به اعتبار این طرح‌ها، سرمایه‌گذاری‌های دولتی محقق، به همراه سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی سبب رشد اقتصادی می‌شوند.

فعالیت‌های مربوط به طرح‌های عمرانی کشور، عمدتاً پس از شکل‌گیری برنامه‌های توسعه اقتصادی- اجتماعی دنبال و از محل درآمدهای عمومی مربوط به بودجه دولت تأمین‌ شده است. از این رو، موفقیت طرح‌های مزبور به معیار برجسته‌ای در سنجش و قضاوت در عملکرد دولت‌ها تبدیل می‌شود و بازتابی از کارایی و اثربخشی شیوه‌های مدیریت در کشور به شمار می‌رود.

به گزارش مجله «ساختمان» در حال حاضر، اکثر طرح پروژه‌های عمرانی با مشکل طولانی‌شدن مدت اجرا و چند برابر شدن هزینه اتمام مواجه‌اند. طولانی‌شدن مدت اجرای طرح‌ها به معنای معطل‌ماندن منابع مالی و فیزیکی کشور به‌صورت طرح‌های نیمه‌تمام و افزایش هزینه تمام‌شده طرح‌ها و نشان‌دهنده آن است که متناسب با اعتبارات عمرانی مصرف‌شده، ظرفیت‌های جدید به وجود نمی‌آید. چنانچه هزینه فرصت (نبود سود) حاصل از معطل‌ماندن منابع نیز به هزینه تمام‌شده طرح‌ها اضافه شود، کارایی‌نداشتن نظام اجرایی طرح‌های عمرانی کشور وضوح بیشتری پیدا می‌کند. تسریع در بهره‌برداری از این پروژه‌ها با توجه به ارزش زمانی پول صرف‌شده، به حداقل رساندن هزینه‌های اجرای آنها و حفظ و بهبود کیفیت اجرا، عوامل موفقیت پروژه‌های عمرانی به شمار می‌رود.

بر اساس گزارش‌های مختلف، حدود 3 هزار پروژه نیمه‌تمام روی دست دولت مانده است که پولی برای اتمام آنها در بساط نیست و حتی قبل از افتتاح، دچار استهلاک شده‌اند. از طرفی بسیاری از پیمانکاران در بخش عمران هنوز طلب چند سال قبلشان را از دولت نگرفته‌اند و به همین دلیل، توان ورود به پروژه‌ها را ندارند. بودجه عمرانی در سال 94 بالغ ‌بر 47‌هزار میلیارد تومان تعیین شد که بخش اعظم آن تخصیص نیافت و نتوانست تغییری در جهت بهبود وضعیت ایجاد کند.

بسیاری از کارشناسان معتقدند بودجه عمرانی همواره با چالش‌هایی ازجمله تردید در میزان اعتبار تعیین‌شده در لایحه بودجه، تخصیص به‌موقع آن و تکمیل و تجهیز طرح‌های نیمه‌کاره روبه‌رو بوده است. در این میان، برخی فعالان صنعت ساختمان معتقدند تخصیص به‌موقع و حساب‌شده بودجه عمرانی، در برخی موارد دچار لابی‌گری و کشمکش شده و به همین دلیل، بسیاری از پروژه‌های ملی و حتی کم‌وسعت، سالیان سال در انتظار تکمیل‌شدن به ورطه نابودی کشیده می‌شوند. طبق آمارها، از میزان بودجه عمرانی بیشترین بودجه صرف‌شده در بخش‌های عمرانی در سال 87 (از 21‌هزار میلیارد تومانی که مجلس تصویب کرده است، 20هزار میلیارد تومان مصرف شده است) و کمترین میزان بودجه صرف‌شده در سال 94 صرف ساخت‌وساز شده است.

با توجه به اعداد و ارقام طرح‌های نیمه‌کاره و کاهش مداوم قیمت نفت، به نظر می‌رسد اجرایی‌کردن پروژه‌های عمرانی بزرگ‌ترین چالش دولت یازدهم در سال 95 خواهد بود؛ به عقیده بسیاری از کارشناسان، دولت باید بتواند منبع درآمد مستقلی برای بودجه عمرانی لحاظ کند تا با بازی قیمت جهانی نفت، بودجه عمرانی دچار تلاطم نشود.

آمارها چه می‌گویند؟

بر اساس آمار، روند بودجه‌های عمرانی از فاصله سال 88 تا 95 نشان می‌دهد که اگرچه اعداد مصوب بودجه بخش عمران در برخی از سال‌ها افزایش‌یافته است؛ اما این افزایش بودجه تنها افزایشی است که روی کاغذ به ثبت رسیده است و در مرحله عمل، همه‌ساله رقم بودجه محقق بخش عمران هم ‌روند کاهشی داشته است. به عبارت دیگر، درصد تحقق بودجه عمران از 61 و 65 درصد در سال 88 و 89 به 19.5 درصد در سال 92 و 94 رسیده است.

بر اساس این آمار، در سال 88 بودجه کل کشور 283 هزار میلیارد تومان بوده است که حدود 9 درصد این رقم یعنی 28هزار میلیارد تومان آن بودجه مصوب بخش عمران بوده است. از این رقم تنها 17هزار میلیارد تومان، یعنی 61 درصد رقم مصوب محقق شده است. اگرچه بودجه عمرانی 28هزار میلیارد تومانی سال 88 نسبت‌به بودجه 21هزار میلیارد تومانی سال 87 افزایش 7هزار میلیارد تومانی داشته است. اما، بر اساس آماری که مرکز پژوهش‌های مجلس و بانک مرکزی منتشر کرده‌اند، میزان تحقق بودجه در سال 87 حدود 95 درصد بوده است؛ یعنی بیشترین میزان تحقق بودجه عمرانی در 16‌ساله گذشته. علت این است که در سال‌های پیش از آن و سال‌های بعد، با وجود افزایش بودجه مصوب بخش عمران، میزان تحقق این بودجه به‌شدت کاهش‌ یافته و حتی گاهی به نصف و کمتر از نصف هم رسیده است. امری که نشان می‌دهد بودجه بخش عمران در سال‌های اخیر بیشتر روی کاغذ تصویب‌ شده است و پروژه‌های عمرانی و بخش عمران به‌رغم اهمیت و تأکیدات بسیار همواره از بودجه موعود بی‌بهره مانده‌اند.

در سال‌های بعد از 88 هم وضعیت پروژه‌های عمرانی به همین صورت است؛ یعنی با وجود افزایش بودجه سال 89 نسبت‌به سال قبل و رسیدن رقم بودجه مصوب عمران به 31‌هزار میلیارد تومان، 65 درصد این بودجه معادل 20‌هزار میلیارد تومان آن محقق شده است. در سال 90 اما وضعیت بودجه‌های عمرانی بسیار نامناسب گزارش ‌شده است؛ چون هم میزان تحقق بودجه از 65 درصد سال 89 به 45 درصد رسیده است و هم سهم این بخش از بودجه کل کشور کاهش ‌یافته است؛ یعنی سهم 10 درصدی عمران از کل بودجه در سال 89 به‌شدت کاهش ‌یافته و به 6.3 در سال 90 رسیده است.

در سال‌های 91 و 92 از کل بودجه تصویب‌شده حدود 11‌هزار میلیارد تومان و در سال 93 حدود 29.9‌هزار میلیارد تومان و تا پایان سال 94 کمتر از 14‌هزار تومان بوده است.



نفت با بودجه چه می‌کند؟

یکی از مسائلی که همواره در رابطه با لایحه بودجه کل کشور مدنظر کارشناسان قرار دارد، مسئله سهم نفت در لایحه بودجه است. سهم نفت با دو مؤلفه مهم دیگر مثلثی را شکل می‌دهند که یک ضلع آن شامل نرخ دلار در بودجه می‌شود. ضلع دیگرش را قیمت هر بشکه نفت در بودجه و ضلع سوم این مثلث و شاید به تعبیری، مهم‌ترین ضلع این مثلث را میزان در نظر گرفته‌شده برای تولید نفت در لایحه بودجه تشکیل می‌دهد. می‌توان گفت که دو ضلع این مثلث، یعنی قیمت فروش هر بشکه نفت و میزان تولید نفت، تنها به سیاست‌های داخلی مرتبط نیست و بیشتر از سیاست‌های خارجی انعکاس می‌گیرد. به‌ عبارت‌ دیگر، قیمت نفت را عرضه و تقاضای جهانی برای نفت تعیین می‌کند و سهم تولید و فروش نفت را نیز سیاست‌های اوپک تعیین می‌کند. لذا عامل سوم، یعنی نرخ دلار به سیاست‌های داخلی مرتبط می‌شود.

کاهش پی‌درپی قیمت نفت باعث شده است دولت در بودجه سال 1395، قیمت نفت را در مقایسه با قانون بودجه 1394 کاهش دهد. نرخ نفت در بودجه سال آینده 40 دلار اعلام ‌شده است. این در حالی است که در قانون بودجه سال 1394، قیمت نفت 53 دلار و در قانون بودجه سال 1393، پیش‌بینی قیمت نفت 100 دلار بود.

ادامه‌داشتن کاهش قیمت نفت، نگرانی‌هایی درباره احتمال کسری بودجه دولت در سال آینده ایجاد کرده است؛ با این ‌حال، دولت بودجه طرح‌های عمرانی را افزایش داد و به گفته رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی: «عدم تحقق منابع با استفاده از مکانیزه تخصیص جبران خواهد شد.»

دریافت‌ها و پرداخت‌های مالی دولت در سال 1393 نشان می‌دهد دولت در این سال از 43.9هزار میلیارد تومان مصوب‌شده برای پرداخت‌های عمرانی، تنها توانست 29.9‌هزار میلیارد تومان به پروژه‌های عمرانی اختصاص دهد. در سال 1394 نیز عملکرد هزینه‌ای دولت نشان می‌دهد از 47.3‌هزار میلیارد تومان مصوب بودجه برای پرداخت‌های عمرانی، فقط 8.6‌هزار میلیارد تومان پرداخت‌ شده است.


وضعیت پیشرفت طرح‌های عمرانی

مستندات استخراج‌شده از لایحه بودجه 95 کل کشور نشان می‌دهد از مجموع 594 طرح عمرانی در دست‌ساخت، 205 طرح پیشرفت فیزیکی 20 تا 50 درصد داشته است. 172 طرح دارای پیشرفت کمتر از 20 درصد است. 132 طرح بین 50 تا 80 درصد پیشرفت فیزیکی داشته، 57 درصد دارای پیشرفت بیش از 80 درصد بوده و 28 طرح هم کاملاً متوقف ‌شده است.

بر این اساس، 63.5 درصد طرح‌ها پیشرفتی کمتر از 50 درصد داشته‌اند و 36.5 درصد پیشرفت بیش از 50 درصد.

نکته درخور ‌توجه دیگر، میزان بودجه اختصاص‌یافته برای اتمام طرح‌های عمرانی نیمه‌تمام در لایحه بودجه سال 95 است. 65.5 درصد بودجه طرح‌های عمرانی برای تکمیل طرح‌های دارای پیشرفت فیزیکی زیر 50 درصد در نظر گرفته‌ شده است و 34.5 درصد بودجه هم برای طرح‌های بیش از 50 درصد.

گفتنی است از کل اعتبارات، تنها 7.7 درصد برای اتمام طرح‌های دارای پیشرفت فیزیکی بیش از 80 درصد در نظر گرفته ‌شده و 26.8 درصد هم به طرح‌های بین 50 تا 80 درصد تخصیص خواهد یافت.

مجموع اعتبارات عمرانی که دولت برای 594 پروژه نیمه‌تمام عمرانی در استان‌ها برای سال 95 در نظر گرفته، 3197‌میلیارد تومان است که پیش‌بینی ‌شده است با این اعتبار، تا پایان امسال، تنها 106 پروژه به بهره‌برداری برسد.


بودجه عمرانی همانند سال‌های گذشته عملی نمی‌شود

علیرضا خسروی، عضو کمیسیون عمران، با بیان اینکه قطعاً افزایش بودجه عمرانی امسال محقق نمی‌شود، به «ساختمان» گفت: «با توجه به کاهش قیمت نفت به زیر 40 دلار و کاهش درآمدهای دولت، بودجه تخصیص داده‌ شده به پروژه‌های عمرانی برای سال جاری محقق نمی‌شود؛ متأسفانه در چند سال اخیر، بودجه عمرانی تنها روی کاغذ افزایش داشته و هیچ‌گاه عملی نشده است.»

وی در پاسخ به این سؤال که چرا اعتبار تخصیص‌یافته به پروژه‌ها با توجه به روند پیشرفت آنها انجام نمی‌گیرد، گفت: «نکته اساسی اینجا است که ما سازمان عریض و طویلی به نام سازمان مدیریت داریم که به‌نوعی مغز و هسته مرکزی محسوب می‌شود؛ اما به ‌هیچ‌ عنوان عملکرد مناسبی از آن دیده نمی‌شود.»

بودجه عمرانی در دستان لابی‌گران

این کارشناس صنعت ساختمان افزود: «بودجه عمرانی در اثر لابی‌گری و رایزنی تاکنون نتوانسته پاسخ‌گوی مناسبی برای پروژه‌های ملی و استانی باشد.»

خسروی با انتقاد شدید از خسارت‌های واردشده در پی تخصیص‌نیافتن صحیح بودجه عمرانی به پروژه‌های ملی گفت: «در کشور ما بر سر بودجه عمرانی چانه‌زنی می‌کنند؛ هر قشری لابی‌گری و چانه‌زنی خوبی داشته باشد، سهم بیشتری از بودجه را دریافت می‌کند.»

این کارشناس در ادامه ابراز داشت: «اگر روال کار در سال 95 نیز همانند سال‌های قبل باشد، چشم‌انداز مثبتی در بهبود اوضاع نخواهیم دید و بدون تردید، تکمیل بیشتر پروژه‌های کم‌وسعت 30 تا 40 سال زمان خواهد برد.»

وی در خاتمه گفت: «از بودجه عمرانی 47‌هزار میلیارد تومانی تصویب‌ شده است. در سال 94، در بهترین شرایط، 14‌هزار میلیارد هزینه پروژه‌های عمرانی شد که به‌ هیچ‌ عنوان قابل ‌قبول نیست.»

برنامه‌های عمرانی بیش از توان دولت تعریف ‌شده است

بابک حاجیان، کارشناس حوزه مسکن، با بیان این مطلب که دست دولت در لابی‌گری بودجه عمرانی باز نیست، به «ساختمان» گفت: «وزن لابی‌گری مجلس سنگین‌تر از دولت است.»

حاجیان در این مورد تصریح کرد: «در زمان بودجه‌بندی هر پروژه‌ای کد 8 رقمی مخصوصی دارد که دولت هرگز نمی‌تواند آن را جابه‌جا کند.»

وی گفت: «در بسیاری از دولت‌ها، برنامه‌های عمرانی بیش از توان دولت تعریف‌ شده است و شاید بتوان گفت بخش عمده‌ای از مشکلات امروز، به ناکارآمدی دولت‌های قبلی بر می‌گردد.»

حاجیان در پاسخ به این سؤال که چرا اعتبار تخصیص‌یافته به پروژه‌ها با توجه به روند پیشرفت آنها انجام نمی‌گیرد، گفت: «هر دولتی برای خود اولویت خاصی دارد؛ مثلاً اولویت دولت هفتم و هشتم احداث بیمارستان و توسعه سلامت و اولویت دولت کنونی احداث نیروگاه، سد و... است.»

وی در این ‌باره تصریح کرد: «اگر دولتی پروژه‌های اختصاصی خود را با پیشرفت 20 تا 50 درصدی به پروژه‌های ناتمام دولت گذشته (هرچند با 80 درصد پیشرفت فیزیکی) ترجیح دهد، دچار خطا نشده است؛ بلکه دولت هر دوره باید در تعداد، انتخاب و بودجه‌بندی پروژه‌های عمرانی متفکرانه عمل کند.»

پروژه‌های عمرانی وابستگی شدید به درآمدهای نفتی دارند

عبدالکریم حسین‌زاده، نماینده مردم نقده و اشنویه و عضو کمیسیون عمران، با بیان این مطلب که در سال‌های گذشته همواره وابستگی فراوانی به درآمدهای نفتی داشته‌ایم، به «ساختمان» گفت: «100 درصد هزینه‌های عمرانی از درآمدهای نفتی تأمین می‌شود و اگر این درآمد کاهش یابد، روند اجرایی طرح‌ها و... نیز بسیار کند خواهد شد. چنانچه آمار و ارقام نشان می‌دهد، در سال 93 عملکرد بودجه عمرانی با نفت 100 دلاری، بهتر از نفت 53 دلاری بوده است.»

وی گفت: «متأسفانه بودجه‌بندی در تمامی دولت‌ها بر اساس حقایق و آمارهای دقیق درآمدی کشور انجام نمی‌گیرد و بر این اساس، همیشه با عدم تحقق بودجه مصوب‌شده مواجه بودیم.»

حسین‌زاده تأکید کرد: «اجرای طرح‌های نیمه‌تمام این بخش در گرو 400‌هزار میلیارد تومان است. بنابراین، دولت در سال آینده نمی‌تواند طرح‌های عمرانی جدیدی آغاز کند؛ زیرا به میزان کافی درآمد نخواهد داشت.»

عضو کمیسیون عمران در ادامه اظهار داشت: «تحقق بودجه عمرانی رابطه مستقیمی با ایجاد منابع پایدار دارد. یکی از این منابع می‌تواند توجه، بازنگری و نظارت دقیق بر اصول مالیاتی باشد. البته برای جبران کسری بودجه راهکارهای دیگری همانند کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری و استقراض از بانک مرکزی وجود دارد که دولت باید بنا به اقتضائات اقتصادی از این راهکارها برای جبران کسری بودجه استفاده کند.»

حسین‌زاده تأکید کرد: «کاهش مؤلفه اقتصاد مقاومتی به درآمدهای نفتی وابسته است که متأسفانه در سال‌های اخیر نتوانستیم به آن نزدیک شویم.»

عضو کمیسیون عمران در پاسخ به این سؤال که چرا سهم اعتبار تخصیص‌یافته به پروژه‌ها در سال 95 متناسب با پیشرفت کار نیست، گفت: «برخی از پروژه‌ها، پروژه‌های ملی و فراملی هستند که باید هرچه سریع‌تر تکمیل و به عرصه مصرفی وارد شوند. اگر پروژه‌ای نقش عملکرد مولدی داشته باشد، باید در اولویت قرار گرفته شوند.»

حسین‌زاده در خاتمه متذکر شد: «در مورد مسئله اختصاص بودجه به پروژه‌های عمرانی با متهم‌کردن دولت و مجلس راه به ‌جایی نخواهیم برد. به‌طور کلی، روش اختصاص بودجه باید عادلانه و آگاهانه باشد تا اختلاف توسعه مناطق مختلف کشور روند نزولی و تمام استان‌های کشور توسعه موزونی داشته باشد.»

جمع‌بندی

مقایسه بودجه عمرانی مصوب و عملکرد دولت‌ها طی سال‌های 76 تا 95 نشان می‌دهد تمامی دولت‌ها وابستگی شدیدی به قیمت نفت داشته‌اند و با کاهش این قیمت، بسیاری از پروژه‌ها نیمه‌تمام مانده یا پیشرفت 20 تا 30 درصدی داشته‌اند و از دولتی به دولت دیگر انتقال پیدا کرده‌اند. حال به نظر می‌رسد دولت برای جبران کسری بودجه می‌تواند از جایگزینی مالیات به‌ جای فروش نفت استفاده کند؛ یعنی تلاش کند درآمدهای مالیاتی را افزایش دهد و در عین ‌حال، معافیت‌های مالیاتی را حذف کند. برای اینکه این اتفاق رخ دهد، باید پایه‌های مالیاتی را گسترش دهد و نرخ‌های مالیاتی را مؤثر ببیند؛ به‌گونه‌ای که عدالت مالیاتی را با اجرای حذف معافیت‌های مالیاتی اعمال کند.

با توجه به شرایط کنونی در بودجه 1395 نفت، منطقی‌ترین سناریو این است که قیمت نفت در بودجه بین 35 تا 40 دلار در نظر گرفته شود. بازنگری در نحوه تخصیص دلارهای نفتی به نیازهای اساسی یا فعالیت‌های غیرضروری و بازنگری در سیاست‌های افراطی و ضد‌توسعه‌ای آزادسازی واردات، کمکی برای کنترل وضعیت پیش‌آمده خواهد بود.

منبع: مجله ساختمان(شماره اردیبهشت 95)

r_sar مطالب مرتبط r_sar
انتشار یافته: ۲
در انتظار بررسی: ۰
غیر قابل انتشار: ۰
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۱:۱۴ - ۱۳۹۵/۰۲/۰۹
0
0
بودجه عمرانی دولت = 0
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۱:۳۱ - ۱۳۹۵/۰۲/۰۹
0
0
انتشار اوراق مشارکت, اوراق خزانه, اوراق صکوک, اوراق اجاره برای تکمیل پروژه های عمرانی ناتمام مثلا جاده کنارگذر اراک شازند
نام:
ایمیل:
* نظر:
r_sar پربحث ترین r_sar
r_sar دیگر اخبار گروه r_sar