۱۲:۰۰ - ۰۷ ارديبهشت ۱۳۹۸ - 27 April 2019
کد خبر: ۵۲۷۷۸
«صما»گزارش می‌دهد:
صما- در هنگام بروز حوادث طبیعی راه‌آهن نقش خطیری را در کاهش عواقب سوانح، مانند حمل آذوقه و تجهیزات موردنیاز، انتقال مجروحان به بیمارستان‌ها و توان راه‌آهن در حمل انبوه در مقایسه با دیگر شقوق حمل و نقل ایفا می‌کند افزایش توان راه‌آهن گزینه مهم در عبور از بحران تلقی می‌شود.
راهکارهای راه‌آهن برای عبور از بحران‌های احتمالی/ تجربه کشورهای توسعه‌یافته در افزایش ایمنی

به گزارش «صما» به اعتقاد کارشناسان صنعت حمل‌ونقل اگرچه راه‌آهن یکی ایمن‌ترین شیوه حمل‌ونقل است؛ اما دلایلی چون خطای انسانی، خطای سیستم‌های علائم و ارتباطات، کیفیت نامناسب خطوط و ابنیه فنی و همچنین وقوع بلایای طبیعی، گاهی این شیوه حمل‌ونقل را با خطرات و حوادثی مواجه می‌سازند.

وقوع چنین حوادثی اغلب سطوح مختلفی از راه‌آهن را با شرایط بحرانی مواجه می‌سازد. اگرچه می‌توان با به‌کارگیری تمهیدات ایمنی از وقوع بسیاری از این حوادث پیشگیری کرد و یا آثار زیان‌بار آن‌ها را کاهش داد، اما هیچ‌گاه نمی‌توان از عدم وقوع آن‌ها اطمینان حاصل کرد. به‌ویژه آنکه وقوع بلایای طبیعی خارج از بد قدرت انسان است.

از طرفی زمانی که احتمال وقوع یک سانحه خاص مثلاً وقوع سیلاب در خط با توجه به دوره بازگشت آن بسیار اندک است، به‌کارگیری روش‌های پیشگیری با اطمینان بالا که نیازمند صرف بودجه کلان است، توجیه اقتصادی نخواهد داشت.

اما ازآنجایی‌که در هنگام بروز حادثه راه‌آهن نقش خطیری را در کاهش عواقب سوانح، مانند حمل آذوقه و تجهیزات موردنیاز، انتقال مجروحان به بیمارستان‌ها و در صورت لزوم تبدیل واگن به اتاق عمل، توان راه‌آهن در حمل انبوه در مقایسه با حمل جاده‌ای و هوایی ایفا می‌کند اهمیت این مسئله را بیشتر می‌کند.

ایمنی و بحران در صنعت حمل‌ونقل ریلی

به گفته بسیاری از کارشناسان هزینه کرد برای راه‌آهن زمانی که احتمال وقوع یک سانحه خاص مثلاً وقوع سیلاب در خط با توجه به دوره بازگشت آن بسیار اندک است امری غیرضروری است چراکه اعمال تمهیدات توسعه‌یافته علاوه بر هزینه‌های کلان به طراحی‌های خاص، تخصص و اجرا نیاز دارد. به‌طور مثال در سیلاب فروردین امسال به‌صورت مشخص درراه آهن آق‌قلا- گلستان به‌وضوح دیده شد که برخورد سیلاب بر راه‌آهن به چه حدی می‌تواند حادثه‌خیز باشد. به‌طور مثال به گفته یکی از کارشناسان حوزه آب یکی از مقصران اصلی حادثه خط راه‌آهن آق‌قلا مربوط به عدم توجه و احداث آبرو و پل برای این خطوط بوده است.

به نظر می‌رسد این غفلت به دلیل کاهش هزینه اعمال‌شده است. اجرای پروژه راه‌آهن گرگان - اینچه برون به دلیل اضطراری بودن در احداث آن‌که در ماده ۶ موافقت‌نامه مدت تکمیل احداث راه‌آهن گرگان - اینچه برون ۶ ماه از تاریخ شروع کار و مدت خدمات طراحی آن ۳ ماه (هم‌پوشانی با اجرا) تعیین‌شده بود به قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا (ص) واگذار شد. کریدور تعیین‌شده مسیر راه‌آهن گرگان - اینچه برون با بررسی‌های دفتری و صحرایی تنها کریدور مناسب ازنظر فنی، مهندسی و طول اجرا بین گرگان تا محل اتصال به خط آهن جمهوری ترکمنستان (تا نقطه مرزی رودخانه اترک) با رعایت کلیه موانع موجود، مستحدثات و اراضی زراعی و آبگیر بودن قسمت‌هایی از مسیر موردبررسی دقیق دفتری، صحرایی قرارگرفته بود که عملیات اجرایی آن در سال ۹۲ خاتمه یافته و افتتاح موقت شده و در سال ۹۳ نیز به‌طور رسمی افتتاح‌شده بود.

رودخانه گرگان رود با محور پروژه راه‌آهن گرگان - اینچه برون تلاقی دارد که بر اساس مستندات مطالعات هیدرولوژیان با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله انجام و پلی با ۴ دهانه ۲۰ متری و به طول جمعاً حدود ۹۰ متر با امکان عبور دبی سیلاب به میزان بالغ‌بر ۵۵۰ مترمکعب در ثانیه طراحی و اجراشده است. در جریان سیلاب بی‌سابقه اخیر، در پل مذکور، سیلاب با فضای خالی مناسب از زیر تابلیه عبور کرده است. این در حالی است که در پل‌های رودخانه گرگان رود که در داخل شهر آق‌قلا قرارگرفته است، به دلیل کمی دهانه و عدم لایروبی آن، جوابگوی عبور دبی سیلاب نبوده و سیلاب بجای آنکه از داخل مسیل رودخانه گرگان رود جاری شود به شهر آق‌قلا و دشت اطراف سرازیر شد.

بنابراین اعمال آبرو و پل یکی از موارد مهم در ساخت خطوط راه‌آهن به شمار می‌رود هرچند که احتمال درگیری این خطوط با سیلاب نزدیک به صفر باشد. به‌طور مثال راه‌آهن مثل تهران- شمال و تهران-تبریز که در دوره‌های گذشته کشیده شده است، تعداد زیادی آبرو و پل دارند، یعنی در هنگام ساخت خط راه‌آهن هر جا یک آبراه کوچک دیده‌اند، روی آن پل ساخته‌اند تا مسیر آب مسدود نشود.

تجربیات کشورهای توسعه‌یافته در امر ایمنی و مدیریت بحران در راه‌آهن

به باور بسیاری از کارشناسان صنعت حمل‌ونقل، کشورهای توسعه‌یافته علی‌رغم نداشتن حوادث غیرمترقبه به‌اندازه ایران تلاش‌های مستمری در افزایش ایمنی داشته‌اند. به‌طور مثال ژاپن با درس گرفتن از بحران‌های طبیعی متعددی که در آن به وقوع پیوسته است، اقدام به ارائه ساختارهای مناسب و قوانین مؤثر برای کاهش اثرات حوادث طبیعی کرده و ساختار خود را هرچند وقت یک‌بار اصلاح می‌کند و جدا از افزایش آمادگی و کسب توانایی لازم در مرحله مقابله و بازسازی روی توسعه زیرساخت‌ها و کاهش آسیب‌پذیری آن‌ها سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی کرده است تمامی این فعالیت‌ها باعث شده دولت ژاپن بتواند حوادث مختلفی که در کشورهای دیگر منجر به بروز بحران می‌گردد را در این کشور در حد یک حادثه معمولی مهار کند.

این کشور دارای مجموعه گسترده‌ای از خطوط ریلی تحت مدیریت بخش خصوصی است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های راه‌آهن ژاپن، ارائه خدمات در سرعت‌های بالا توسط قطارهای شینکانسن با سرعت ۲۷۰km / h است. باوجود حجم بالای فعالیت‌ها درراه آهن ژاپن، میزان حوادث و به‌ویژه حوادث بزرگ در آن محدود است علت این امر به‌کارگیری سیستم‌های پیشرفته در تأمین ایمنی سیر قطارها، اهمیت فرهنگ ایمنی و ترویج آن در سطوح عمومی و تخصصی، عملیات نگهداری، پیشگیری از وقوع سوانح و تخفیف آثار بلایای طبیعی است.

حال به اعتقاد بسیاری از کارشناسان به نام حوزه حمل‌ونقل به نظر می‌رسد کشور ما باید از تجربیات کشورهای موفق در بخش ایمنی و گذر از بحران استفاده کند. به‌طور مثال ایران می‌تواند از تجربیان کشور ترکیه که در امر راه‌آهن ایمن و سالم دارد بهره ببرد. اگرچه در حال حاضر مدیریت بحران از مفاهیم نوین در ترکیه است و بیشتر به‌صورت مقابله با بحران دیده می‌شود؛ اما ازآنجایی‌که شرایط کنونی زیرساختی و بهره‌برداری راه‌آهن ترکیه مشابهت بیشتری نسبت به سایر کشورها با راه‌آهن ایران داشته و هم‌اکنون درراه رسیدن به سیستم مؤثری در مدیریت بحران است توجه به تجربیات این کشور، مفید خواهد بود. بررسی نقاط قوت و ضعف مدیریت بحران در ترکیه، از این دسته است.

آیا هزینه کرد برای مقابله از بحران‌های احتمالی راه آهن ضروری است؟

برای پاسخ‌گویی به این سؤال که آیا هزینه کرد برای مقابله از بحران‌های احتمالی ضروری است کارشناسان معتقدند همواره پیشگیری بهتر از درمان است و اگر احتمال بروز حوادث خاص ازجمله سیلاب یک در هزار هم باشد باید تدابیر ایمنی برای این سیستم کارآمد در نظر گرفته شود. به‌طور مثال اگرچه کشور انگلستان در سواحل شمال غری اروپا واقع‌شده است و از آب‌وهوای معتدلی برخوردار است اما دیدگاه انگلستان به سوانح طبعی و غیرطبیعی باعث شده که سمت‌وسوی خود را از مدیریت بحران به مدیریت ایمنی و حذف خطرات و کاهش ریسک آن‌ها تغییر دهد و همان‌طور که دیده‌شده این کشور از سیستم مدیریت ایمنی بسیار جامعی در حمل‌ونقل ریلی خود استفاده می‌کند.

ارائه راهکار جهت ارتقای مدیریت حوادث غیرمترقبه درراه آهن کشور

با توجه به مطالعات صورت گرفته در خصوص مدیریت حوادث غیرمترقبه کشورهای مذکور و در نظر گرفتن ویژگی‌های شبکه ریلی کشور، پیشنهادهای از سوی متخصصان این صنعت به شرح زیر ارائه می‌شود.

ایجاد ساختار و تشکیلات اداری مختص به موضوع بحران و حوادث غیرمترقبه

- ترویج فرهنگ ایمنی و پیشگیری از وقوع حوادث

- مدیریت دانش در حوادث غیرمترقبه کشور به‌وسیله جمع‌آوری مطالعات انجام‌شده در راه‌آهن کشور درزمینهٔ مدیریت حوادث غیرمترقبه و تحقیقات مرتبط سایر سازمان‌ها

دسته‌بندی و آرشیوها (پس‌ازآن تمامی پروژه‌ها، مطالعات و تحقیقات مرتبط با موضوع مدیریت حوادث غیرمترقبه بایستی با اطلاعیه هدایت و نظارت این بخش انجام گیرد تا از انجام امور موازی و دوباره‌کاری‌ها و یا در مقابل رکود فعالیت در برخی زمینه‌ها جلوگیری شود)

- جمع اوری استانداردها و دستورالعمل‌های موجود در این زمینه بررسی و به‌روزرسانی آن‌ها و تدوین استانداردهای موردنیاز و ایجاد مرجعی برای نظارت بر اجرای استانداردها در بخش‌های مختلف

- تهیه بانک اطلاعاتی جامع باقابلیت به‌روزرسانی از امکانات موردنیاز در مدیریت حوادث

- ارتقای برنامه مقابله با بحران موجود به یک برنامه جامع با در نظر گرفتن تجربیات سایر کشورها و دیگر بخش‌های صنعتی حمل‌ونقلی و غیران

- کدگذاری مسائل مرتبط با بحران و تعیین مرزهای کاربردی خطر برای حوادث و بحران‌های مختلف - تدوین برنامه‌های آموزشی برای کارکنان در سطوح مختلف

- برگزاری مانورهای منظم و برنامه‌ریزی‌شده با ارزیابی دقیق

- مقاوم‌سازی ابنیه فنی - سازمان‌دهی و بهبود قطارهای تجات

نام:
ایمیل:
* نظر:
r_sar دیگر اخبار گروه r_sar