۰۹:۵۸ - ۱۶ ارديبهشت ۱۳۹۸ - 06 May 2019
کد خبر: ۵۲۸۵۵
«صما»جایگاه حوادث غیرمترقبه در ضوابط ساختمانی را بررسی می‌کند:
یکی از مواردی که با وقوع سیلاب اخیر مورد توجه قرار گرفته، بازنگری در قوانین ساخت و ساز است. به این صورت که شاید لازم باشد ضوابط جدیدی برای مقابله با خطرات سیل به ضوابط ساختمانی اضافه شود تا ساختمان‎ها در آینده از ایمنی بیشتری در برابر سیل برخوردار باشند.

در این بین با توجه به اینکه در مقررات ملی ساختمان، مبحثی وجود ندارد که به طور خاص به مقوله سیل بپردازد، برخی از صاحبنظران با انتقاد از این موضوع، براین باورند که این موضوع باید در مقررات ملی گنجانده شود. حال سوال این است که آیا اساسا پیش‎بینی مبحثی درخصوص سیل در مقررات ملی ساختمان الزامی است؟

تفاوتهای سیل با زلزله

در همین رابطه مدیر کل دفتر مقررات ملی ساختمان با بیان اینکه موضوع سیل با زلزله متفاوت است، گفت: سیل عمدتا به محیط طبیعی و مصنوعی برمی‌گردد که هم در محل و هم در اطراف، یعنی محیط پیرامون آن نقطه موردنظر وجود دارد. سیل یک مسیری را طی می‌کند؛ از یک نقطه‎ای شروع می‌شود و در نهایت به یک جایی ختم می‌شود و هر آنچه را که در مسیر سیل قرار گرفته باشد، به تناسب اندازه‌ای که دارد، تحت تاثیر قرار می‌دهد.

حامد مانی‌فر در گفت و گو با «صما» افزود: بنابراین بحث سیل در شهرها عمدتا به اقدامات عمرانی انجام شده در شهرها و دخل و تصرفاتی برمی‌گردد که احیانا در محیط طبیعی توسط انسان صورت گرفته است و یا تمهیداتی که باید ایجاد می‌شده تا سیل آسیبی به منطقه موردنظر نرساند.

وی با مقایسه سیل و زلزله گفت: ما در زلزله، به تنهایی عکس‌العمل ساختمان در هنگام زلزله را بررسی می‌کنیم؛ اما در هنگام وقوع سیل باید بررسی کنیم که شهر و ساختار شهری و طراحی شهری دارای چه وضعیتی است؛ چه کنش و واکنشی را در مقابل محیط طبیعی پیرامون خود انجام می‌دهد و چه دخل و تصرفاتی در آن صورت گرفته است. وقتی هم که سیل می‌آید و منازل مسکونی و ساختمان‌ها دچار آسیب می‌شوند، در هنگام طراحی این ساختمان‌ها، خود سازه و ساختمان برای مقابله با سیل چیزی را منظور نمی‌کند.

مانی فر تشریح کرد: سیل یک نیروی جانبی به ساختمان وارد می‌کند که این نیروهای جانبی به هنگام طراحی ساختمان دیده می‌شوند. یعنی در هنگام طراحی یک ساختمان، محاسبه بارهای عمودی و بارهای افقی و نیز نیروهای عمودی و نیروهای افقی وارده بر ساختمان انجام می‌گیرد و این در مقررات ملی ساختمان وجود دارد. اما در مقررات ملی ساختمان مبحثی درخصوص محاسبه ساختمان در برابر سیل وجود ندارد.

سیل در قالب ضوابط شهرسازی می‌گنجد

وی در پاسخ به اینکه آیا نیاز است که چنین مبحثی به مقررات ملی ساختمان اضافه شود، اظهار داشت: چنین نیازی وجود ندارد. بحث سیل به ضوابط شهرسازی برمی‌گردد. یعنی ما برای اینکه بتوانیم شهرهای خود را از خطر و آسیب سیل دور نگه داریم، باید ضوابط شهرسازی را متناسب با این موضوع تدوین کنیم؛ به این صورت که شهر نقش و جایگاه خود را در ارتباط با آبراه‌ها، مسیل‌ها، رودخانه‌ها تعیین تکلیف کند. درواقع شهر باید حریم رودخانه‌ها را رعایت کند و این موارد در قالب ضوابط شهرسازی می‌گنجد، نه در قالب ضوابط ساخت‌وساز.

این مسئول ادامه داد: اساسا ما حق نداریم که در بستر یا حریم رودخانه‌ها ساخت‌وساز انجام دهیم که بگوییم حال که ساخت‌وساز کرده‌ایم، این ساخت‌وساز باید دارای چه ویژگی‌هایی باشد. البته در معماری گذشته کشور به برخی از این موارد توجه می‌کردند. به طور مثال در برخی از جاها خانه‌ها را با یک طبقه فاصله از روی زمین می‌ساختند. یا در معماری سنتی شمال ایران، خانه‌ها را به اندازه یک کرسی یا حدود 80 سانتی‌متر را بالاتر از سطح زمین احداث می‌کردند تا رطوبت و نم موجود در زمین به ساختمان منتقل نشود و یا در هنگام بارندگی، آب جاری از زیر ساختمان عبور کند و نمناکی آن به داخل ساختمان و ساکنان آن آسیب نرساند.

وی با بیان اینکه چنین تمهیداتی‌ در معماری گذشته ما وجود داشته است، بیان کرد: اما این موارد به آن مفهوم نیست که باید آن را به مقررات ملی ساختمان تبدیل کنیم و یا مبحثی برای مقابله با سیل به مقررات ملی ساختمان اضافه کنیم؛ چراکه این مسائل در قالب ضوابط شهرسازی می‌گنجد. درواقع مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران باید به این موضوعات بپردازد و مراجع تصویب طرح‌ها باید در هنگام تصویب طرح‌های شهرسازی به این ضوابط توجه کنند.

لزوم بازنگری در نحوه اجرای ساخت

به گزارش «صما» با توجه به اینکه ضوابط و آیین‌نامههای ساخت و ساز ازجمله آیین‎نامه 2800 در هر دوره‎ای و به دنبال وقوع حادثه‎ای مثل زلزله به روزرسانی شده و ارتقا یافته است، حال سوال این است که آیا بعد از حادثه سیلاب اخیز نیز نیاز به تغییر و یا اصلاح ضوابط ساخت‌وساز به ویژه در مناطق پست، حریم رودخانه‌ها و... وجود دارد؟

مانی‎فر در پاسخ به این پرسش گفت: لازم است که این بازنگری صورت بگیرد. اما یک موقعی ما در علم بازنگری می‌کنیم و یک زمانی در تجربه. چنین موضوعاتی نیازمند بازنگری در علم نیست. یعنی نباید فکر کنیم که مثلا دانش پل‌سازی ما در طراحی، محاسبه و اجرای پل نقص‌هایی دارد و حال با سیل اخیر، باید آن نقص‌ها را جبران و بعد بازنگری کنیم. درواقع این بخش از کار اشکالی ندارد و اشکال به بخش اجرا برمی‌گردد.

وی با بیان اینکه ما باید در نحوه اجرا تجدیدنظر کنیم، گفت: وگرنه در محاسبات مهندسی گفته شده که در فرآیند محاسبه چه نیروهایی را باید در نظر گرفت و یا در فرآیند محاسبه پل، نقش آبی که از زیر پل عبور می‌کند و میزان فشاری که آن آب به پایه‌ها وارد می‌کند و اندازه آن، کاملا قابل محاسبه است و ضرورت دارد که محاسبه شده باشد. اما باید دید محاسب چگونه آن را محاسبه و مجری آن را چگونه اجرا می‌کند.

ضرورت نگاه بلندمدت به دوران بازگشت پروژهها

مانی‌فر با بیان اینکه این بحث مربوط به محاسبه دوران بازگشت پروژه است، افزود: وقتی ما یک پل را محاسبه، طراحی و اجرا می‌کنیم. ما اگر دوره بازگشت را به طور نمونه 50 ساله، 100 ساله و یا حتی 500 ساله در نظر بگیریم، یک نیرویی به پایه پل وارد و یک نوع محاسبه می‌شود.  

به گفته وی در بخش ساخت تاسیسات زیربنایی که عمدتا راه‌ها از این جمله هستند، حتما باید نگاه ما بلندمدت باشد. پلهایی که می‎سازیم، باید صدها سال عمر کند؛ کمااینکه پل‌های ساخته شده توسط پیشینیان ما به همین اندازه عمر کرده است. وقتی باید تاسیساتی را بسازیم که باید چندصد سال عمر کند، پس طبیعتا باید در محاسبه آبی را که از زیر آن عبور می‌کند، دوره بازگشت آن را چندصد ساله ببینیم.

مانیفر تاکید کرد: بنابراین ما بیش از آنکه بخواهیم در ضوابط و مقررات خود تجدیدنظر کنیم، باید در نحوه تفکر و نگاهمان به موضوع تجدیدنظر کنیم. قرار نیست که جاده و یا پلی را بسازیم که 20 یا 50 سال عمر کند. یک پل یا جاده یکبار باید برای همیشه ساخته و این پل در طول مدت عمر خود به طور دائم باید نگه‌داری، تعمیر و ترمیم شود و به آن رسیدگی شود.

جای خالی سیل در مقررات ملی ساختمان

با این حال عضو هیئت مدیره سازمان نظام مهندسی استان هرمزگان با ابراز تاسف از اینکه در ضوابط ساختمانی به بحث سیل اشاره نشده است، گفت: در مقررات ملی ساختمان راجع به مقاوم‌سازی و در آیین‌نامه 2800 راجع به مقاومت ساختمان در برابر زلزله اشاره شده و متاسفانه راجع به سیل اشاره‎ای نشده است.

شهریار مشیری در گفت و گو با «صما» در پاسخ به اینکه توجه به مسئله سیل در مقررات ساختمانی چقدر مهم است، افزود: البته نیاز است که ما در این زمینه فکری کنیم. موقعی که سیلاب می‌آید، آب اطراف ساختمان و فونداسیون آن را تحت تاثیر قرار می‎دهد و در ادامه آب نشست می‎کند که باید پیش‌بینی شود تا ساختمان برای نشست‌های بعدی مقاومت لازم را داشته باشد.

وی با تاکید بر اینکه فونداسیون باید به نحو اصولی و با زیرسازی صحیح انجام شود که در موقع سیلاب، آب‌های جاری آنها را نشویند و با خود نبرند، افزود: اگر روی خاک طبیعی، فونداسیون ریخته شده باشد، طبیعتا موقعی که آب به پای ساختمان برسد، خاک را می‌شوید و با خود می‌برد و لازم است که این مسائل رعایت شود.

لزوم حفظ اراضی و منابع ملی

این معمار و شهرساز در پاسخ به اینکه آیا با توجه به سیل اخیر نیاز به تغییر و اصلاح ضوابط ساختمانی در مناطق پست روستایی، مثل تغییر رویکرد به سمت ساخت و ساز در ارتفاع وجود دارد، گفت: باید از ساخت و ساز در حریم رودخانه‌ها اجتناب شود. در این صورت حتی اگر ساختمان‏ها را در ارتفاع هم نسازند، مشکلی پیش نمی‎آید؛ اما باید حرایم را رعایت کنند.

وی تاکید کرد: درخصوص اجتناب از ساختوساز در حریم رودخانه‎ها، قوانین کافی شامل قوانین حریمِ‌ خورها و دریاچه‌ها وجود دارد، اما این قوانین رعایت نمی‎شود. به طور نمونه در زمان دولت دکتر مصدق، جنگل‌ها و مراتع در کشور ملی شده است، اما کسی آن را رعایت نمی‌کند.

این مدرس دانشگاه با تاکید بر اینکه ملی شدن متعلق به عموم و ملت ایران است، یادآور شد: این در حالی است که جهاد کشاورزی و نهادهای مشابه اجازه بهره‌برداری از جنگل‏ها و اراضی ملی را صادر می‌کنند که این رویکرد خلاف است.

مشیری با طرح این پرسش که اگر اینها اراضی ملی و منابع ملی هستند، چطور به بهره‌برداران اجازه می‌دهند که درختان را قلع وقمع و بهره‌برداری کنند، خاطرنشان کرد: تنها کشوری که اموال ملی خود را می‌فروشد و به حراج می‌گذارد، فقط ایران است و در کشورهای دیگر این چنین نیست.

منبع:مجله ساختمان راه و حمل و نقل شماره 97

r_sar مطالب مرتبط r_sar
نام:
ایمیل:
* نظر:
r_sar پربحث ترین r_sar
r_sar دیگر اخبار گروه r_sar