آیا میتوان معماری آینده را موجودی زنده دانست؟ دکتر نفیسه افشاری بصیر، استادیار گروه معماری و شهرسازی دانشگاه آزاد تهران، بر این باور است که خانههای هوشمند و فناوریهای نو، اگر در کنار سنتهای غنی معماری ایرانی قرار گیرند، میتوانند چهرهای تازه و پویا از معماری فردا بسازند؛ جایی که دیوارها نفس میکشند و فضاها با نیاز انسان تغییر میکنند.
به اعتقاد افشاری بصیر، معماری سنتی هیچگاه بهطور کامل از بین نرفته، بلکه تحت فشار مدرنیته و نیازهای جدید، به حاشیه رانده شده است. مهاجرت به شهرها، افزایش جمعیت و نیاز به مسکن سریع و انبوهسازی باعث شد معماری بومی که زمانبر و مبتنی بر مهارتهای دستی بود، کنار گذاشته شود. ورود مدرنیسم با شعار جهانیشدن و ماشینیشدن زندگی، بسیاری از ارزشهای معماری بومی را کمرنگ کرد. تغییر خانوادههای گسترده به خانوادههای کوچک، بسیاری از فضاهای سنتی مانند حیاط مرکزی، ایوان، اندرونی و بیرونی را بیکاربرد ساخت. همچنین ظهور مصالح صنعتی مثل بتن، فولاد و شیشه سرعت ساخت را بالا برد، اما در مقابل هویت بومی را کاهش داد.
خانههای هوشمند؛ معماری به مثابه موجود زنده
به گفته افشاری بصیر، خانههای هوشمند انقلابی در تجربه زیست انسان رقم خواهند زد. خانه هوشمند میتواند متناسب با الگوهای رفتاری هر فرد تنظیم شود. از نور و صدا گرفته تا دما و چیدمان دیجیتال. به بیان دیگر خانههای هوشمند، معماری را از یک ساختمان ثابت به یک موجود زنده دیجیتال تبدیل میکنند.
ترکیب سنت و فناوری؛ مسیر معماری آینده
آیا با ظهور فناوریهای دیجیتال، معماری سنتی محکوم به فراموشی است؟ پاسخ افشاری بصیر روشن است: «به هیچوجه.» او تاکید میکند که معماری سنتی حامل هویت فرهنگی، خاطره جمعی و ارزشهای پایدار است که میتوانند با فناوریهای نوین مانند اینترنت اشیا و خانههای هوشمند همزیستی خلاقانهای پیدا کنند. تهویه طبیعی، سایهاندازی و مصرف کمانرژی از جمله ویژگیهایی هستند که فناوری میتواند آنها را تقویت کند.
معماری هیبریدی؛ واقعیت و مجاز در کنار هم
با گسترش فضای مجازی در زندگی روزمره انسان معاصر، بهویژه در زمینههایی مانند کار، آموزش و خرید، معماری آینده ناگزیر به پاسخگویی به نیازهای دیجیتال است. با این حال، افشاری بصیر معتقد است فضای فیزیکی همچنان عنصر بنیادین معماری باقی خواهد ماند چرا که انسان نیاز غریزی به لمس، حضور جسمی و تجربه حسی دارد و هیچ واقعیت مجازی نمیتواند بوی خاک، نسیم یا نور طبیعی را بازآفرینی کند. بدین ترتیب، آینده معماری، هیبرید خواهد بود یعنی ترکیبی هوشمندانه از فضای واقعی و مجازی، سنت و فناوری.
جمعبندی؛ معماری زنده و تعاملی
به اعتقاد نفیسه افشاری بصیر، معماری آینده نه صرفا فیزیکی است و نه کاملا مجازی. خانههای هوشمند، اینترنت اشیا و سنتهای کهن میتوانند با هم ادغام شوند و معماری را به موجودی زنده، تعاملی و سازگار با انسان تبدیل کنند؛ مسیری که هم هویت گذشته را حفظ میکند و هم با تحولات آینده همراه میشود.
