نیمقرن پس از افتتاح «مرکز پومپیدو» در پاریس، این مرکز فرهنگی و معماری که روزگاری حاصل جسارت و حتی «شیطنت» دو معمار جوان بود، اکنون وارد مرحلهای تازه میشود. بازسازی گستردهای که از سال ۲۰۲۵ آغاز خواهد شد، نهتنها به نوسازی و ایمنسازی این سازه منحصربهفرد میپردازد، بلکه فرصتی است برای تعریف دوباره جایگاه فرهنگی و هنری آن در قرن بیستویکم.
تولد یک ایده غیرمنتظره
اوایل دهه ۱۹۷۰، ژرژ پومپیدو، رییسجمهور وقت فرانسه، تصمیم گرفت پاریس را به کانون هنر معاصر جهان بازگرداند. او در سال ۱۹۷۱ مسابقهای بینالمللی برگزار کرد. هدف خلق یک قلب فرهنگی جدید برای پاریس بود؛ مکانی که موزه و مرکز آفرینش هنری را در کنار هم گرد آورده و عرصهای مشترک برای هنرهای تجسمی، موسیقی، سینما و پژوهشهای صوتیتصویری باشد.
۶۸۱ طرح به دبیرخانه ارسال شد و هیئت داوران متشکل از چهرههایی چون ژان پرووه، اسکار نیمایر و فیلیپ جانسون بود. در میان همه نامها، دو معمار جوان و ناشناخته، رنزو پیانو از ایتالیا و ریچارد راجرز از بریتانیا، طرحی ارائه کردند که در نگاه نخست بیشتر شبیه به یک شوخی جسورانه به نظر میرسید. پیانو بعدها گفت: «پاسخ ما شبیه کار بچههایی بود که میخواستند طعنهای به ممتحن خود بزنند.» اما همین طرح غیرمتعارف، برنده مسابقه و زمینهساز تولد یکی از جنجالیترین آثار معماری قرن شد.
رقبا و چشمانداز معماری جهانی
در میان طرحهای ارسالی، نامهای بزرگی چون رم کولهاس، پل شمِتوف و گروه آرکیگرام حضور داشتند. بسیاری از پروژهها بلندمرتبه و تا ۵۰ طبقه طراحی شده بودند. پومپیدو با لغو محدودیت ارتفاع ۲۸ متری مرکز پاریس، راه را برای رویکردهای نو باز کرده بود. او معماری فرانسه را بیش از حد محافظهکار میدانست و به دنبال تزریق روح مدرنیته بود؛ مدرنیتهای که در نگاه او با عمودگرایی و ساخت برجها گره خورده بود.
از جنجال تا محبوبیت
طراحی مرکز پومپیدو با لولههای رنگی نمایان و سازهای که شبیه به یک مکانوی غولپیکر بود، از همان آغاز با موجی از انتقادات روبهرو شد. بسیاری آن را به «پالایشگاه نفت»، «انبار صنعتی» یا حتی «تلی از آهنپاره» تشبیه میکردند. در جریان ساخت، شکایتهای رسمی و پروندههای قضایی نیز شکل گرفت.
با افتتاح رسمی در سال ۱۹۷۷، واکنشها همچنان دوگانه بود. اما به مرور، پاریسیها و گردشگران با ظاهر غیرمعمول آن خو گرفتند. مرکز پومپیدو به یکی از محبوبترین مقاصد فرهنگی اروپا بدل شد و سبک معماری «سازههای آشکار» به امضای شخصی رنزو پیانو تبدیل گردید.
رنزو پیانو؛ از ناشناسی تا نوبل معماری
رنزو پیانو که در دهه ۷۰ یک معمار جوان و گمنام بود، امروز یکی از برجستهترین چهرههای معماری جهان به شمار میرود:
- دریافت جایزه پریتزکر در سال ۱۹۹۸؛
- طراحی موزهها و پروژههای فرهنگی در آمستردام، سانفرانسیسکو، تورین و شیکاگو؛
- خلق شهر قضایی جدید پاریس در منطقه ۱۷؛
- طراحی پل جنوا ــ سنت جورج پس از فروریختن پل موراندی در سال ۲۰۱۸؛
- و حتی ثبت نام او بر روی یک سیارک فضایی.
او اکنون ۸۸ سال دارد و از سال ۲۰۱۳ بهعنوان سناتور مادامالعمر جمهوری ایتالیا شناخته میشود، اما همچنان بین پاریس و جنوا فعالانه به کار ادامه میدهد.
پروژه «پومپیدو ۲۰۳۰»؛ بازسازی در مقیاسی بیسابقه
در سال ۲۰۲۰، وزارت فرهنگ فرانسه طرحی را برای بازسازی کامل سنتر پومپیدو تصویب کرد. این پروژه پاسخی به نیازهای فنی و نگهداری ساختمانی است که نزدیک به پنج دهه از عمرش گذشته است. برنامه بازسازی شامل موارد زیر است و به همین دلیل، مجموعه از سال ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ بهطور کامل تعطیل خواهد شد:
- نوسازی کامل و حذف آزبست از تمامی نماها،
- بهروزرسانی سیستمهای ایمنی در برابر آتشسوزی،
- بهبود دسترسی برای افراد دارای محدودیت حرکتی،
- بهینهسازی مصرف انرژی در کل ساختمان.
فرصتی برای خلق یک هویت تازه
فراتر از بازسازی فنی، این پروژه فرصتی برای بازتعریف ماموریت فرهنگی پومپیدو است. مدیران فرهنگی فرانسه میخواهند این مرکز تنها یک یادگار دهه ۷۰ باقی نماند، بلکه با نیازهای قرن بیستویکم همسو شود. در آستانه سال ۲۰۳۰، قرار است «پومپیدو جدید» بهعنوان یک moviment (حرکت/جنبش تازه) به مخاطبان معرفی شود؛ مرکزی پویا، نوآور و کاملا همگام با زمانه.
جمعبندی؛ پیوند گذشته و آینده
مرکز پومپیدو در آغاز راه، یک شوخی جسورانه و طرحی غیرمتعارف بود که در برابر سنتهای معماری پاریس ایستاد. امروز، پس از گذشت پنجاه سال، همان بنا در حال آمادهسازی برای ورود به فصل تازهای از حیات خود است. بازسازی ۲۰۳۰ نهتنها به معنای مرمت یک ساختمان است، بلکه فرصتی است برای خلق دوباره هویتی که پاریس را بار دیگر در قلب جریانهای فرهنگی جهان قرار خواهد داد.
