احمدرضا سرحدیزاده، کارشناس اقتصاد مسکن، فرشید پورحاجت، دبیر کانون سراسری انبوهسازان و عبدالرضا گلپایگانی مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری
«خانهریز» در سایه بحران مسکن؛ فروش سانتیمتری یا سرگرمسازی افکار عمومی؟
درحالیکه بنا بر اعلام وزارت راه و شهرسازی، حدود ۴۰ درصد ایرانیها مستاجر هستند و این سهم در کلانشهرها از این رقم هم فراتر میرود، شهرداری تهران از آغاز اجرای طرح فروش مسکن سانتیمتری یا «خانهریز» خبر داده است؛ طرحی که به گفته متولیان، با هدف حفظ ارزش سرمایه مردم اجرا میشود، اما منتقدان آن را نسخهای تکراری و پرریسک برای عبور از بحران عمیق مسکن میدانند.
مسکن سانتیمتری چگونه اجرا میشود؟
بر اساس اعلام شهرداری تهران، در این طرح شهروندان میتوانند امتیاز یکصدم متر از یک ملک مشخص که هنوز ساخته نشده را خریداری کنند. قیمتگذاری بهصورت مزایده انجام میشود و هر فرد حداکثر مجاز به خرید ۱۰۰ سانتیمتر است.
شهرداری بر شفافیت فرایند اجرا، اطلاعرسانی دقیق، همکاری با سازندگان خوشنام و رفع کاستیهای طرحهای گذشته تاکید دارد.
انتقاد کارشناسان؛ خانهای در کار نیست
در مقابل، کارشناسان مسکن تاکید میکنند این طرح اساسا ارتباطی با خانهدار شدن مردم ندارد. به گفته احمدرضا سرحدیزاده، کارشناس اقتصاد مسکن، در این مدل «خانهای وجود ندارد» و آنچه فروخته میشود نه واحد مسکونی است، نه حق بهرهبرداری و نه حتی قراردادی روشن برای تحویل در آینده؛ بلکه صرفا امتیازی مبهم از ملکی ساختهنشده است.
او معتقد است مسکن سانتیمتری، طرحی است که از سیاست اجتماعی فاصله گرفته و به بدترین شکل سرمایهگذاری نزدیک میشود؛ سرمایهگذاریای بدون چارچوب حقوقی شفاف، سابقه موفق یا نمونه قابل استناد جهانی.
تجربه جهانی چه میگوید؟
سرحدیزاده با اشاره به تجربه کشورهای مختلف میگوید: در هیچ نقطهای از جهان، حل بحران مسکن با فروش متری یا سانتیمتری واحدهای ساختهنشده دنبال نشده است. در صورت مشارکت مردم در پروژههای ساختمانی، سازوکارهای شناختهشدهای مانند فروش سهام شرکتهای ساختمانی معتبر، عرضه در بورس، نظارت نهادهای مالی و شفافیت صورتهای مالی بهکار گرفته میشود؛ مدلهایی که در کشورهای مختلف اجرا شده و هم بازده و هم ریسک آنها مشخص است.
به باور او، اگر چنین طرحی توسط بخش خصوصی اجرا میشد، بیتردید پای نهادهای نظارتی به میان میآمد و اینکه همین ایده از سوی نهادی رسمی مانند شهرداری مطرح میشود، خود محل تامل است.
بحران مسکن؛ فراتر از چهاردیواری
این کارشناس تاکید میکند که خانهدار شدن صرفا به داشتن یک واحد مسکونی خلاصه نمیشود، بلکه دسترسی به شغل، آموزش، خدمات درمانی، حملونقل و امنیت شهری را هم دربرمیگیرد. از نگاه او، تجربه چهار دهه سیاستگذاری نشان میدهد تنها پروژهای که با همه ایرادها، به ساخت واقعی منجر شد، مسکن مهر بود و پس از آن، طرحهایی با عناوین مختلف معرفی شدند، اما خروجی ملموسی نداشتند.
«خانهریز» و فاصله با بخش خصوصی
در همین راستا، فرشید پورحاجت، دبیر کانون سراسری انبوهسازان، نیز فروش سانتیمتری مسکن را سیاستی انحرافی میداند که به سوداگری منتهی میشود، نه خانهدار شدن مردم.
او معتقد است اگرچه ساخت واحدهای کوچکمتراژ در شرایط کنونی میتواند قابل قبول باشد، اما فروش سانتیمتری امتداد منطق بورسبازی است و سرمایهها را به سمت فعالیتهای غیرمولد سوق میدهد.
پورحاجت تاکید میکند راهکار واقعی، توسعه صندوقهای زمین و مسکن است؛ ابزارهایی که کارنامه موفقتری داشتهاند و میتوانند سرمایه را به سمت تولید واقعی هدایت کنند.
دولت، تصدیگری و افت تولید مسکن
به گفته دبیر کانون سراسری انبوهسازان، از سال ۱۳۸۴ و با افزایش مداخلات دولت، روند تولید مسکن دچار افت شد؛ بهطوریکه تولید سالانه از حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار واحد به حدود ۳۵۰ تا ۴۵۰ هزار واحد کاهش یافت.
او باور دارد دولت باید نقش تنظیمگر و تسهیلگر داشته باشد، نه تصدیگر و نشانههای تغییر رویکرد در دولت چهاردهم میتواند امیدبخش باشد.
تمرکز دولت چهاردهم بر «استیجار»
در همین زمینه، عبدالرضا گلپایگانی، مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران، اعلام کرده است بخش بزرگی از مستاجران کشور توان مالی ورود به فرایند خانهدار شدن را ندارند و به همین دلیل، تمرکز دولت چهاردهم بر مسکن استیجاری افزایش یافته است.
او با اشاره به تجربههای جهانی، مسکن استیجاری را گزینهای موثر برای اقشار کمدرآمد و زوجهای جوان میداند و تاکید میکند دولت با این رویکرد، به جای تصدیگری، به نقش سیاستگذار بازمیگردد.
گلپایگانی همچنین با اشاره به وجود ۶/۲ میلیون واحد ناپایدار در کشور، نوسازی بافتهای فرسوده را ضرورتی انکارناپذیر میداند.
جمعبندی
در مجموع، مسکن سانتیمتری یا «خانهریز» درحالی مطرح شده که بحران مسکن در کلانشهرها ابعادی ساختاری یافته است. منتقدان میگویند بدون اصلاحات بنیادی، تصمیمهای سخت و سیاستهای مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی و سرزمینی، چنین طرحهایی بیش از آنکه راهحل باشند، به تعمیق بیاعتمادی عمومی منجر میشوند.
اخبار مرتبط:
نوید خاصهباف، مدیرعامل سازمان سرمایهگذاری و مشارکتهای مردمی شهرداری تهران
مدیرعامل سازمان سرمایهگذاری شهرداری: خانهریز فروش کاغذی نیست
فردین یزدانی، تحلیلگر اقتصادی
نقد خانهریز: فروش متری و سانتیمتری، بازار مسکن را از رکود خارج نمیکند
فرشید پورحاجت، دبیر کانون سراسری انبوهسازان
خانه ریز؛ مسکن مردم یا صندوق تامین مالی شهرداری؟
سجاد محمدعلینژاد، معاون امور مالی و اقتصادی شهرداری تهران
«خانهریز»؛ راهی برای مشارکت واقعی مردم در سود پروژههای مسکونی و تجاری
ایرج رهبر، رییس انجمن صنفی انبوهسازان تهران و نوید خاصهباف، مدیرعامل سازمان سرمایهگذاری و مشارکتهای مردمی شهر تهران
منتقدان: طرح «خانهریز» شهرداری، مسکن نمیسازد، ابهام میسازد
