وحید یعقوبی، معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، مجید دهقانیزاده، رییس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان یزد و علی حدادی، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس
صنعت فولاد در دوراهی بحران یا جهش منطقهای
صنعت فولاد ایران، بهعنوان یکی از ارکان اقتصاد غیرنفتی و پیشران ساختوساز، درحالیکه از ذخایر عظیم سنگآهن و ظرفیت بالای تولید برخوردار است، امروز با چالشهایی جدی چون ناترازی انرژی، افت شدید حاشیه سود و ضعف سیاستگذاری فضایی مواجه شده؛ مسایلی که در صورت تداوم، میتواند جایگاه منطقهای و جهانی این صنعت راهبردی را با تهدید جدی روبهرو کند.
مزیتهای راهبردی فولاد ایران؛ فرصتهایی که در حال فرسایشاند
مجید دهقانیزاده، رییس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان یزد، با اشاره به جایگاه کلیدی فولاد در اقتصاد ملی تاکید میکند: ایران با در اختیار داشتن بیش از ۵.۵ میلیارد تن ذخایر سنگآهن و شبکهای گسترده از واحدهای فرآوری و فولادسازی، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به بازیگر اصلی فولاد منطقه دارد.
به گفته وی، صنعت فولاد نقشی تعیینکننده در رشد اقتصادی، اشتغال، توسعه زیرساختها و افزایش رقابتپذیری ایران در بازارهای جهانی ایفا میکند؛ اما محدودیت منابع آب و انرژی، پراکندگی نابههنجار واحدهای تولیدی و فاصله معادن از بنادر صادراتی، پایداری این صنعت را با چالش روبهرو کرده است.
دهقانیزاده معتقد است تحقق اهداف تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در افق ۱۴۰۴ و ۷۰ میلیون تن در افق ۱۴۱۰ بدون بازنگری جدی در ساختار فضایی زنجیره فولاد امکانپذیر نیست؛ موضوعی که ضرورت آمایش سرزمین و بازآرایی زنجیره تامین را بیش از پیش برجسته میکند.
سقوط حاشیه سود فولادسازان؛ زنگ خطر برای تولید و سرمایهگذاری
در همین حال، نشانههای بحران در صورتهای مالی فولادسازان بهوضوح قابل مشاهده است. وحید یعقوبی، معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، از کاهش حاشیه سود شرکتهای بزرگ فولادی از ۳۳ درصد در پنج سال گذشته به حدود ۶ درصد در ششماهه نخست امسال خبر میدهد.
به گفته وی، بررسی اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال نشان میدهد سودآوری صنعت فولاد روندی کاهشی داشته و این موضوع، آینده صنایع وابسته و کل اقتصاد را تهدید میکند. یعقوبی تاکید میکند هیچ صنعت مادر و راهبردی نمیتواند با بازدهی کمتر از نرخ تورم و بهره بانکی، به فعالیت پایدار ادامه دهد.
وی هشدار میدهد اگر این شرایط به شرکتهای کوچک و متوسط تعمیم پیدا کند، بحران عمیقتر خواهد شد؛ چراکه بسیاری از واحدهای فولادی با ظرفیتهای زیر ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تن، وارد فاز زیاندهی شدهاند و برخی دیگر تنها برای بقا تلاش میکنند.
انرژی؛ پاشنه آشیل فولاد ایران
به اعتقاد فعالان این صنعت، بحران انرژی اصلیترین عامل افت سودآوری فولاد است. یعقوبی با اشاره به محدودیتهای شدید گاز و برق میگوید: با وجود دستور رییسجمهور مبنی بر قطع نشدن گاز صنایع صادراتمحور، همچنان محدودیت ۳۰ تا ۵۰ درصدی گاز به واحدهای فولادی اعمال میشود.
این درحالیست که صنعت فولاد حدود ۱۱ درصد ارزآوری کشور را بر عهده داشته و در سال ۱۴۰۳ نزدیک به ۶.۵ میلیارد دلار ارز وارد کشور کرده است؛ رقمی که در صورت رفع محدودیتهای انرژی، قابلیت افزایش تا ۱۰ میلیارد دلار را دارد.
وی همچنین از اختلاف قابلتوجه قیمت انرژی در ایران با کشورهای رقیب منطقه انتقاد میکند و میافزاید: گاز تحویلی به فولادسازان ایرانی با نرخی حدود ۱۷ سنت محاسبه میشود، درحالیکه این رقم در کشورهایی مانند عربستان، قطر و عمان حدود ۶ سنت است؛ تفاوتی که مزیت رقابتی فولاد ایران را بهشدت تضعیف کرده است.
فشار محدودیتهای انرژی بر اقتصاد ملی
در سطح سیاستگذاری، نمایندگان مجلس نیز نسبت به تبعات این وضعیت هشدار دادهاند. علی حدادی، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، اعمال محدودیت گاز بر صنایع فولادی را تهدیدی جدی برای زنجیره تولید و اقتصاد غیرنفتی کشور میداند.
به گفته وی، هرگونه محدودیت غیرکارشناسی در تامین انرژی فولاد، منجر به کاهش تولید، افزایش هزینهها، اختلال در صادرات و در نهایت آسیب به اشتغال و درآمد ملی میشود. حدادی تاکید میکند دولت موظف است با مدیریت دقیق و تصمیمگیری هماهنگ، نیاز صنایع استراتژیک و صادراتمحور را بهویژه در فصل زمستان تامین کند.
نقشه راه آینده؛ از بازآرایی فضایی تا توسعه پایدار
دهقانیزاده راهحل عبور از این بحران را در بازآرایی فضایی زنجیره فولاد و تصمیمگیری مبتنی بر آمایش سرزمین میداند. وی از تدوین اطلس فضایی صنعت فولاد کشور خبر میدهد که شامل تحلیل ناترازی منابع آب و انرژی، سناریوهای توسعه و الگوی پیشنهادی بازآرایی زنجیره فولاد تا افق ۱۴۱۰ است.
به گفته رییس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان یزد، این نقشه راه میتواند مبنای تصمیمگیریهای ملی و منطقهای قرار گیرد و زمینه توسعه متوازن، پایدار و مبتنی بر مزیتهای منطقهای را برای صنعت فولاد فراهم کند.
صنعت فولاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای هماهنگ، تامین پایدار انرژی و اصلاح سیاستهای اقتصادی نیاز دارد. در غیر این صورت، صنعتی که میتواند ایران را به رتبههای بالاتر تولید فولاد جهان برساند، درگیر بحران سودآوری، کاهش تولید و از دست رفتن مزیتهای رقابتی خواهد شد؛ بحرانی که پیامدهای آن مستقیما دامنگیر بخش ساختوساز و اقتصاد ملی میشود.
