بدون فهم ساکنان و تاریخ بافت، بازآفرینی شهری شکست می‌خورد

نوا توکلی‌مهر از تجربه ساماندهی ناصرخسرو و انقلاب گفت؛ پروژه‌هایی که بدون تخریب، تنها با اصلاح پوسته نما توانستند کیفیت محورهای شهری تهران را تغییر دهند. توکلی‌مهر در سخنرانی خود توضیح داد که ساماندهی خیابان‌های ناصرخسرو و انقلاب نه با تخریب و پروژه‌های سنگین، بلکه با فهم بافت، هماهنگی میان‌رشته‌ای و حذف زوائد بصری انجام شد و همین اقدام محدود توانست به عمق فضاهای شهری اثر بگذارد. نوا توکلی‌مهر سخنانش را با اشاره به اینکه جایگزین ناگهانی دکتر انوشفر شده آغاز کرد، اما تأکید داشت که این تغییر بهانه‌ای شد تا تجربه‌ای متفاوت در حوزه سیما و منظر شهری را بازگو کند. او گفت مسئله از نوسازی‌های معمول یا طرح‌های سنگین آغاز نشد، بلکه از زوائد بصری نماها، سیم‌کشی‌ها، پراکندگی تابلوها و آشفتگی تصویری شهر شروع شد؛ موضوعی که در بسیاری از کشورها بخشی از حقوق شهروندی محسوب می‌شود. او با اشاره به تجربه ده سال قبل سازمان زیباسازی تهران گفت که خیابان ناصرخسرو به‌عنوان پایلوت انتخاب شد؛ محوری تاریخی، فرسوده و آسیب‌دیده. تیم مطالعاتی تصمیم گرفت تنها روی «پوسته شصت سانتی‌متری» نما تمرکز کند؛ جایی که زوائد بصری انباشته شده بود. با حذف این زوائد، یکپارچه‌سازی تابلوها و آشکار شدن لایه‌های معماری زیرین، فضا دوباره قابلیت خوانایی پیدا کرد. این فرایند بدون تخریب، بدون تغییر کاربری و بدون جابه‌جایی انجام شد. توکلی‌مهر گفت این مداخله کم‌عمق، مانند یک «طب سوزنی شهری»، اثرش را در عمق فضای محله هم نشان داد. امنیت، سرزندگی و حضور گروه‌های مختلف مردم در فضا افزایش یافت. همین تجربه بعدتر در خیابان انقلاب تکرار شد؛ محوری پیچیده‌تر با حساسیت‌های فرهنگی و تاریخی. او توضیح داد که تجربه‌های موفق و اشتباهات ناصرخسرو باعث شد در انقلاب با دقت بیشتری عمل کنند؛ از جمله در ساماندهی اسپیلت‌ها و تهویه که در نسخه قبلی چالش‌زا بود. به گفته او، موفقیت این پروژه‌ها نتیجه کار میان‌رشته‌ای بود؛ تیمی شامل معمار، شهرساز، طراح صنعتی، متخصص تاسیسات، جامعه‌شناس و کارشناسان فرهنگی. توکلی‌مهر تأکید کرد که بازآفرینی شهری نسخه ثابت ندارد و بدون شناخت مردم، تاریخ، ظرفیت‌ها و محدودیت‌های بافت، هیچ مداخله‌ای پایدار نمی‌ماند.