مناقشه بر سر هدررفت آب؛ واقعیت یا جنگ اعداد؟

چند درصد از آب کشور پیش از رسیدن به خانه‌ها در دل لوله‌ها هدر می‌رود؟ پرسشی که پاسخ آن حالا به محل مناقشه تبدیل شده است. از یک‌سو، آمارهای رسمی وزارت نیرو و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور می‌گوید هدررفت آب در حدود ۳۱ درصد است؛ از سوی دیگر، دکتر رضا اسدی‌فرد، رییس اندیشکده صنعت ماشین‌سازی، این آمار را زیر سوال برده و مدعی است میزان واقعی هدررفت به مراتب بالاتر و در حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد است.

روایت دوگانه از هدررفت آب

چندی پیش رییس اندیشکده صنعت ماشین‌سازی در سخنانی اعلام کرد که «هیچ سیستم راستی‌آزمایی برای آمارهای وزارت نیرو وجود ندارد» و برخلاف گزارش‌های رسمی، هدررفت واقعی آب شرب کشور نه ۱۷ تا ۲۰ درصد بلکه بین ۴۰ تا ۵۰ درصد است. این ادعا موجی از واکنش‌ها را به‌دنبال داشت.

در پاسخ به این اظهارات، شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور در توضیحاتی رسمی تاکید کرد که محاسبه و پایش هدررفت آب در ایران بر پایه استانداردهای معتبر بین‌المللی انجام می‌شود و آمارهای ارائه‌شده از پشتوانه فنی و نظارتی برخوردار است.

معیارهای جهانی در محاسبه هدررفت

به گفته شرکت آبفا، از آغاز فعالیت این شرکت‌ها، موضوع کاهش هدررفت آب در دستور کار قرار داشته و برای آن دفاتر تخصصی ایجاد شده است. در حال حاضر، مبنای محاسبه هدررفت آب در ایران «استانداردهای انجمن جهانی آب (IWA)» و نشریه ۵۵۶ سازمان برنامه و بودجه است.

این استانداردها هر ساله در بیش از ۱۳۰۰ شهر کشور اجرا می‌شوند و مدیران و کارشناسان شرکت‌های آب و فاضلاب دوره‌های آموزشی تخصصی را برای اجرای دقیق آن‌ها پشت سر گذاشته‌اند.

چگونگی اندازه‌گیری هدررفت

فرایند محاسبه هدررفت آب بر دو پایه اصلی استوار است:
۱. اندازه‌گیری تولید آب یا جریان ورودی به شبکه‌های توزیع از منابعی چون چاه‌ها، چشمه‌ها و سدها.
۲. اندازه‌گیری مصرف آب از طریق کنتور مشترکان و ثبت آن در سامانه‌های نرم‌افزاری.

این داده‌ها علاوه بر ثبت در سامانه ملی، هر سال توسط نهادهای نظارتی بررسی و در صورت‌های مالی رسمی شرکت‌های آب و فاضلاب حسابرسی می‌شوند؛ موضوعی که به گفته آبفا، سندی معتبر برای تایید صحت آمارهاست.

آمار رسمی سال ۱۴۰۳

بر اساس آخرین اطلاعات شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، از مجموع ۹ میلیارد و ۸۷ میلیون مترمکعب آب واردشده به شبکه‌های توزیع شهری و روستایی در سال ۱۴۰۳، حدود ۶۸.۶ درصد آن به فروش رسیده و مابقی معادل ۳۱.۴ درصد به‌عنوان آب بدون درآمد ثبت شده است.

این ۳۱.۴ درصد خود شامل دو بخش است:

• هدررفت فیزیکی (۱۵ درصد): نشت از لوله‌ها، خطوط انتقال، انشعابات و مخازن.
• هدررفت غیرفیزیکی (۱۶.۴ درصد): شامل مصارف غیرمجاز، خطاهای اندازه‌گیری و برخی مصارف عمومی رایگان.

شفاف‌سازی و دعوت به همکاری رسانه‌ها

شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور در پایان تاکید کرده است که کاهش هدررفت آب یکی از اولویت‌های کلیدی صنعت آب است و با همکاری رسانه‌ها آماده است تا در این زمینه شفاف‌سازی‌های بیشتری ارائه دهد.